DATOS BÁSICOS
Lonxitude aproximada: 12 quilómetros
Duración aproximada: 4 horas
Dificultade: media-baixa.
A dificultade estaría na subida ao alto de San Pedro Mártir. Lugares de maior interese: vila de Cee, área recreativa dos muíños de Toba, igrexa de Toba e San Pedro Mártir.

INTRODUCIÓN
Este itinerario ofrécenos un atractivo percorrido que partindo da vila Cee, lévanos a coñecer boa parte do seu territorio municipal. Despois da vila da Xunqueira, a primeira parroquia que visitamos é a de Toba, de gran tradición histórica. A partir de aquí seguimos polo antigo camiño real que pasaba pola Vilar e a Casa do Camiño ata Bedán, xa da parroquia da A Pereiriña. Desde aquí tomamos dirección leste, atravesamos a estrada comarcal 552 en Lobelos e subimos a San Pedro Mártir, onde tomamos contacto coa ruta xacobea de Santiago a Fisterra, que seguiremos no noso regreso a Cee, despois de baixar o monte da Armada e pasar pola parroquia de Brens.

A VILA DE CEE
O nome de Cee podería proceder da voz céltica ce (terra) ou da latina cetus (balea). As primeiras noticias que temos da vila de Cee, corresponden ao século XII, cando o arcebispo Xelmírez concédelle ao arcediago de Trastámara, Arias Muñiz, a administración dun señorío que, entre outras parroquias, estaba incluída a de Cee. Posiblemente este vila fose fundada despois da desaparición das invasións musulmanas e nórdicas. O comercio e a pesca tiveron un peso importante no desenvolvemento deste núcleo costeiro. A situación de Cee na ruta xacobea cara a Fisterra fixo que xa desde o século XV, existise un pequeno hospital de peregrinos. Durante os séculos XVII e XVIII, Cee formaba unha pequena xurisdicción, independente da de Corcubión, dominada polo clero parroquial e pola fidalguía local. A mediados do século XVIII chegaron os cataláns á vila. Primeiro farano de maneira temporal, durante a época de pesca, e máis tarde, xa se instalan dun xeito definitivo. Durante a invasión napoleónica, as tropas francesas deixaron a vila arrasada, incendiando a igrexa parroquial. No século XIX, coa chegada de nova xeracións de cataláns, a industria de salgadura revitalízase e a actividade comercial e mercantil de Cee vai en aumento. A principios do século XX, coa instalación da Fábrica de Carburos, a vila convértese no núcleo máis industrial da comarca, aumentando dun xeito importante a súa poboación. O primitivo núcleo de Cee, organizábase ao redor das dúas rúas principais: a de Abaixo ou da Mariña, e a de Arriba ou Camiño Vello, por onde pasaba a estrada que se dirixía a Muros. Cee conserva un casco antigo de interese, con rúas estreitas e algunha praciña con sabor tradicional. Na praza da Constitución sitúanse as casas modernistas, construídas pola pequena burguesía local. Na rúa da Madalena, atópase o Pazo do Cotón, unha pequena construcción de aspecto barroco manifestado nas balaustradas do patín e do balcón, e no fachendoso escudo. Outros dous edificios que sobresaen na vila ceense son: a igrexa parroquial de Santa María da Xunqueira, de orixe gótica, como se pode apreciar na súa ábsida; e o edificio da Fundación Fernando Blanco, inaugurado en 1886, como centro de ensino, custeado polo filántropo do mesmo nome, un gran referente na vida educativa e cultural deste vila.

Natural de Cee, foi Domingo Antonio de Andrade (1639-1712), un dos principais artistas galegos do barroco. Escultor e arquitecto, mestre de obras da Catedral de Santiago e autor, entre outras moitas obras, da Torre do Reloxo da catedral santiaguesa.

DESCRICIÓN DA RUTA
Comezamos esta ruta no centro da vila de Cee, diante da Casa do Concello, situada na rúa Domingo Antonio de Andrade. Seguimos en dirección norte ata a avenida de Fernando Blanco, seguimos por esta ata o cruce coa Avenida Finisterre, e logo collemos en dirección á Coruña. Ao chegar ao cruce de Toba xiramos á esquerda pola estrada que nos leva á parroquial de Santo Hadrián. Na bifurcación da estrada cara Estorde ou Lires, atópase a Área Recreativa dos muíños de Toba, que se estende seguindo o curso do pequeno rego de Laxes. O pronunciado desnivel que acada neste lugar a súa canle, foi aproveitado para a construcción dunha conxunto de muíños hidráulicos nos que moían o millo os habitantes desta parroquia ceense. Cando deixaron de cumprir esta función foron restaurados, aportándolle o compoñente etnográfico a este fermoso espacio natural. Despois de visitar este acolledor recuncho, achegámonos á parroquial de Santo Hadrián, que conserva a súa ábsida románica. No campo que hai o seu redor, aínda podemos contemplar algún carballo centenario, baixo a súa sombra celébrase a tradicional romaría o 16 de xuño. Este santo é avogoso para a curación das verrugas e dos vultos. Desde Santo Hadrián, seguimos polo antigo camiño que leva a Vilar de Toba, unha pequena aldea, situada preto da estrada comarcal 552, que conserva algunha casa de pedra e fermosos hórreos. A ruta pasa por diante da denominada Casa do Camiño, denominación que fai referencia ao antigo camiño que desde A Coruña viña en dirección a Cee, Corcubión e Fisterra. Unha vez trazada a estrada C-552, caeu en desuso. Esta construcción foi unha casa grande de labradores, construída a comezos do século XIX. Na aldea de Bedán collemos á dereita, en dirección á estrada AC-552, que deberemos cruzar en Lobelos de Abaixo, e coller a pista que conduce ao alto de San Pedro Mártir. Primeiro pasa por Lobelos de Arriba, e a partir de aquí, comeza un sinuoso e pronunciado ascenso polo medio dun monte arborado de eucaliptos e piñeiros, para salvar o desnivel que hai entre a chaira de Pereiriña e a penechaira que desde a parte alta de Dumbría se estende ata San Pedro Mártir. Antes de chegar á capela, sae unha pista á esquerda que sobe ao Petón de Ferreñas (369 m.), desde onde se divisa un amplo panorama das terras circundantes. Ao norte, o val do río Castro ao seu paso polas parroquias de Coucieiro, Caberta e Salgueiros; ao leste, as terras dos Buxantes; cara ao sur, o cabo Fisterra, a ría de Corcubión e o monte Pindo; e cara a poñente, a chaira de Pereiriña, e máis ao lonxe, os montes de Lires e o océano.

Antes de chegar á capela, no denominado campo de San Pedro, hai dúas mámoas; e outra máis no lugar de Fonte Meás, situada a algo máis dun quilómetro ao noreste da ermida. Cóntase que nos arredores da capela existiu un pequeno núcleo de poboación, que segundo a tradición popular desapareceu despois da invasión dos franceses en 1809. A fundación desta capela data do século XVII. No campo que vemos ao seu redor, no que se atopa tamén a fonte milagreira, celébrase a romaría o día da Ascensión. A xente acode a este santo para curar as dores de cabeza e a reuma. Por este lugar pasa pasa a ruta xacobea, que no alto de Hospital se bifurca en dirección a Muxía ou Fisterra. Esta última despois de pasar polo Marco do Couto e a capela das Neves chega, a San Pedro Martir, para logo descender á vila de Cee. Na peregrinación que anualmente organiza a Asociación Neria polos primeiros de agosto, é tradición recibir aos peregrinos neste campo de San Pedro. A nosa ruta a partir desta capela segue este camiño dos peregrinos ata Cee. Atravesa primeiro unha zona amesetada, para logo baixar polo monte da Armada, desde onde podemos gozar de boas vistas sobre a ría de Corcubión. Despois dun pronunciado descenso chegamos ao lugar de Camiños Chans, preto da parroquial de Santa Baia de Brens. Deulle sona a esta parroquia a ubicación da fábrica de carburos, hoxe pertencente á compañía Ferroatlántica, que data xa do ano 1903. A partir de aquí seguimos pola estrada 550, cara a vila de Cee. Baixamos pola rúa Campo do Sacramento e collemos á dereita pola rúa Madalena, ata o pazo do Cotón, un edificio que data do século XVIII, onde está a pequena praza da Fonte Penín. Desde aquí baixamos á praza da Constitución e chegamos ao lugar de partida.